Καλώς ήρθατε στην πενταόροφη Ρωσία!

Τα κτίρια «Χρουσιόβκι», από το όνομα του Χρουσιόφ, και «Στάλινκι», από το όνομα του Στάλιν, είναι σύμβολα της σοβιετικής αρχιτεκτονικής, αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας, και για αρκετές δεκαετίες κάλυψαν σοβαρά προβλήματα κατοικίας στη χώρα.

Οι αρχιτεκτονικές της σοβιετικής εποχής δεν είναι απλώς μνημεία της εποχής, αλλά και μια εικόνα των κοινωνικών ιδεών των πρώην ηγετών του Κρεμλίνου. Αυτό αποδεικνύουν ακόμη και οι ονομασίες των τύπων των κτιρίων, οι οποίοι προέρχονται από τα ονόματα των κυβερνώντων: «Στάλινκα», «Χρουσιόβκα», «Μπρέζνιεβκα». Οι τοίχοι των κτισμάτων αυτών φυλάσσουν την ιστορία της σοβιετικής κοινοκτημοσύνης και κοινοβιότητας.

Τα «Στάλινκι» ή τα σπίτια του Στάλιν, είναι πολυτελείς κατοικίες, ειδικά για την εποχή που εμφανίστηκαν. Κατασκευάζονταν από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 ως τα μέσα εκείνης του 1950, ως επί το πλείστον κατά το νεοκλασικό στυλ. Η βασική ιδιαιτερότητα των «Στάλινκι», είναι η ευρυχωρία και η επιβλητικότητα. Ψηλά ταβάνια 2,9-3,2 μέτρα, πλατιά περβάζια, παχιοί τοίχοι. Πίσω από την πομπώδη πρόσοψη, ωστόσο, μπορούν να κρύβονται μεσότοιχοι φτιαγμένοι από κακό υλικό που με τον καιρό καταρρέουν, ξύλινα πατώματα μεταξύ των ορόφων. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα διαμερίσματα είχαν 3-4 δωμάτια.

Τα «Στάλινκι» ήταν δύο τύπων: Για τα ανώτερα στρώματα της σοβιετικής κοινωνίας και για τους απλούς εργαζόμενους.

Τα πρώτα ονομάζονται της νομενκλατούρας και σε αυτά έμεναν κυρίως κομματικά στελέχη, υπουργοί και άλλοι επικεφαλής, ανώτεροι αξιωματικοί και εργαζόμενοι στα σώματα ασφαλείας, σημαντικοί εκπρόσωποι της διανόησης και του χώρου των τεχνών. Τα σχέδια των σπιτιών αυτών ήταν καλά. Σε πολλά διαμερίσματα υπήρχαν γραφεία, βιβλιοθήκες, παιδικά δωμάτια και χώροι για το υπηρετικό προσωπικό, ευρύχωρες κουζίνες, περισσότερα από ένα μπάνιο, εξαρχής μεγάλα δωμάτια από 15 ως 25, και μερικές φορές 30 τετ. μέτρων, βοηθητικοί χώροι.

Συνήθως τα οικήματα «των διευθυντών» είχαν κλασικές αρχιτεκτονικές φόρμες και λιτή διακόσμηση, τα ίδια τα κτίρια ήταν μεγάλα, με ψηλά μεσοπατώματα. Τέτοια σπίτια αναγείρονταν στο κέντρο της πόλης, είτε δίπλα από πλατείες και ήταν συνήθως ιδιωτικά σχέδια. Πλέον, έχουν γίνει αξιοθέατα των πόλεων.

Σύμβολα κοινοκτημοσύνης

Τα πιο απλά σπίτια κτίζονταν για κοινοβιακή χρήση. Σε ένα διαμέρισμα (κομουνάλκα-κοινόβιο) εγκαθίσταντο μερικές οικογένειες οι οποίες χρησιμοποιούσαν κοινή τουαλέτα, μπάνιο και κουζίνα. Η έκταση των διαμερισμάτων εδώ ήταν μικρότερη, ενώ συχνά υπάρχουν κοινόχρηστα δωμάτια. Μερικές φορές στα σπίτια όπου τα διαμερίσματα βρίσκονταν το ένα μετά το άλλο κατά μήκος ενός μεγάλου διαδρόμου και τα οποία κτίστηκαν μετά τον πόλεμο, είχαν μόνο ένα κοινόχρηστο μπάνιο για όλο αυτό τον κόσμο. Η αρχιτεκτονική του είναι απέριττη, οι προσόψεις είναι σχεδόν επίπεδες ή με το συνηθισμένο για όλα σχέδιο. Αυτά τα «Στάλινκι» κτίζονταν σε εργατικούς συνοικισμούς, δίπλα από εργοστάσια ή στο βάθος των οικοδομικών τετραγώνων.

Ουσιαστικά, τα σπίτια έδειχναν τη διαστρωμάτωση που υπήρχε στην κοινωνία. Η ανακηρυχθείσα δημοσίως ισότητα ήταν στην πραγματικότητα μια κοινωνία διαιρεμένη σε δύο πολύ διαφορετικές κατηγορίες.

Από το 1956, κτίσματα όπως αυτά αρχίζουν να λιγοστεύουν και να διακοσμούνται λιγότερο. Ο διάδοχος του Στάλιν, Νικίτα Χρουστσιόφ, επέλεξε τη βιομηχανική μαζική οικοδόμηση και τα τελευταία «Στάλινκι» αναγείρονταν πλέον έχοντας εντελώς απέριττη μορφή. Μετά το 1960 άλλαξε η εξωτερική εικόνα των κτιρίων που προορίζονταν για στέγαση. Στο εξής, όλοι οι κάτοικοι των νέων σπιτιών ζούσαν πραγματικά υπό τις ίδιες συνθήκες. Είχε έρθει η ώρα των «Χρουσιόβκι». Γενικά, το «Στάλινκα» είναι συνώνυμο του καλού, άνετου οικήματος, ενώ αντίστοιχα, το «Χρουσιόβκα» είναι του φτηνού και όχι άνετου.

Λύση στο πρόβλημα της στέγασης

Τα «Χριουσόβκι» είναι είτε τριώροφα είτε πενταόροφα σπίτια με μικρά διαμερίσματα. Τα πρώτα σχέδια αυτών των σπιτιών είχαν εμφανιστεί από τα τέλη της δεκαετίας του ΄40. Οι πρώτες εκδοχές τους είχαν σκεπές από κεραμίδι ή από ελενίτ, αλλά στα πλαίσια της καταπολέμησης του περιττού στην αρχιτεκτονική, εμφανίστηκαν οι στέγες από άσφαλτο με πολύ μικρό χώρο για σοφίτα. Τα σπίτια είχαν ατσάλινο σκελετό, μετά άρχισε να χρησιμοποιείται σκυρόδεμα, και αργότερα σκέτο τσιμέντο. Στην πραγματικότητα, τα σπίτια αυτά μοιάζουν περισσότερο με συναρμολογήματα, τα τμήματα των οποίων κατασκευάζονταν εξολοκλήρου στο εργοστάσιο και ακολούθως απλώς συναρμολογούνταν επιτόπου χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η γύρω αρχιτεκτονική και το τοπίο.

Το διάστημα χρήσης τέτοιων σπιτιών ήταν μόλις 25 χρόνια. Η κυβέρνηση υπολόγιζε ότι με τα σπίτια αυτά θα επέλυε καταρχήν το πρόβλημα στέγασης, αλλά τελικά χρησιμοποιούνται μέχρι τώρα. Στη Μόσχα, οι Αρχές δεσμεύονται πολύ συχνά ότι θα κατεδαφίσουν όλα τα «Χρουσιόβκι» και θα κτίσουν στη θέση τους σύγχρονα κτίρια, ωστόσο, αυτά εξακολουθούν να είναι πολλά, για να μην αναφερθούμε στην κατάσταση στις άλλες μικρότερες ρωσικές πόλεις. Λόγω και του υψηλού κόστους των τετραγωνικών μέτρων, τα «Χρουσιόβκι» αποδεικνύονται λίγο-πολύ προσιτά για αγορά, όμως η τιμή ακόμη και αυτών είναι –σήμερα- συγκρίσιμη με τα σπίτια στις ευρωπαϊκές χώρες.

Παρά τα πολλά προφανή μειονεκτήματα μιας τέτοιας κατοικίας, αυτή πάντως ήταν η πιο επιθυμητή για τους σοβιετικούς πολίτες. Καθώς σε αυτά ακριβώς τα τυποποιημένα διαμερίσματα μετακόμιζε ο κόσμος από την κομουνάλκα. Οι μικρές κουζίνες, τα χαμηλά ταβάνια, η άσχημη ηχομόνωση, ή ο διαχωρισμός από άλλο διαμέρισμα με μια μόνο πόρτα, τώρα αντισταθμιζόταν με καινούργια διαμερίσματα, στα οποία έμπαινε για να μείνει μόνο μία οικογένεια.

Παντού τα ίδια

Η πρώτη περιοχή που οικοδομήθηκε ολόκληρη με τέτοια κτίσματα ήταν η «Τσεριόμουσκι» της Μόσχας, και στη συνέχεια η διαδικασία επεκτάθηκε σε ολόκληρη τη χώρα. Τα οικοδομικά τετράγωνα με τα σπίτια αυτά έμοιαζαν τόσο μεταξύ τους ώστε ακόμη και σήμερα αν βρεθείς σε μια τέτοια περιοχή, είναι δύσκολο να πεις σε ποια πόλη βρίσκεσαι. Κτίζονταν στη Ρωσία αυτά τα σπίτια ως το 1985.

Το επόμενο -αρκετά σύντομο- στάδιο, ήταν τα «Μπρέζνιεβκι», που πήραν το όνομά τους από τον επόμενο ηγέτη της χώρας. Πρόκειται πλέον για ψηλά κτίρια 9-17 ορόφων. Και αυτά αρκετά τυποποιημένα. Η ποιότητα κατασκευής τους κάπως καλύτερη από τα «Χρουσιόβκι», αλλά εσωτερικά είναι στην κυριολεξία λίγο πιο μεγάλα αντίγραφα του ίδιου άβολου οικήματος. Εξωτερικά, μετέτρεπαν τις πόλεις σε απρόσωπη και ομοιόμορφη έκταση, κλείνοντας τους ανθρώπους μέσα σε κλουβιά, υπαγορεύοντάς τους μαζί με τους εξωτερικούς κανόνες, και τους κανόνες τους εσωτερικούς, τα σαφή πλαίσια τρόπου σκέψης χωρίς κανενός είδους παρέκκλιση προς την κατεύθυνση της δημιουργικότητας.

Οι κανόνες αυτοί που άντεξαν δεκαετίες, κατέρρευσαν μεμιάς μαζί με την ΕΣΣΔ. Οι αρχιτέκτονες τυπικά απέκτησαν ελευθερία. Ωστόσο, να απομακρυνθούν από τα τυποποιημένα σπίτια και τις απρόσωπες πόλεις, ακόμη δεν το έχουν καταφέρει.

http://www.briefingnews.gr